Soms gebeurt er iets in je leven dat groter is dan je op dat moment kunt dragen.
Niet altijd iets spectaculairs. Soms juist iets wat voor anderen klein lijkt. Een periode waarin je je alleen voelde. Een situatie waarin je geen controle had. Of een gebeurtenis die je diep heeft geraakt.
In het begin ga je vaak gewoon door. Je werkt. Je zorgt voor anderen. Je probeert er niet te veel bij stil te staan. En toch merk je dat bepaalde dingen blijven terugkomen.
Misschien zijn het herinneringen die onverwacht opduiken. Soms als beelden. Soms als een gevoel in je lichaam dat je moeilijk kunt uitleggen. Of je merkt dat je lichaam sterk reageert in situaties die eigenlijk veilig zijn. Je voelt spanning. Onrust. Een soort alertheid die moeilijk uit te zetten is. Veel mensen denken dan dat ze zich aanstellen.
Veel mensen vragen zich op dat moment ook af of hun ervaring wel “trauma” genoemd kan worden. Misschien denk je: het was toch niet zo erg. Of: anderen maken veel ergere dingen mee.
Maar trauma gaat niet alleen over wat er precies gebeurd is. Het gaat vooral over hoe jouw zenuwstelsel een ervaring heeft opgeslagen.
Soms kan één moment waarin je je machteloos, afgewezen of diep geraakt voelde al genoeg zijn om zich vast te zetten in je systeem.
Niet alles wat trauma veroorzaakt voelt op het moment zelf als trauma.
Wanneer een ervaring niet volledig verwerkt wordt, kan je brein die als het ware blijven vasthouden. Je lichaam reageert dan soms alsof het opnieuw gebeurt, ook al weet je met je hoofd dat het moment allang voorbij is.
Herken jij jezelf hierin?
Trauma en nare herinneringen kunnen zich op verschillende manieren laten zien. Toch herkennen veel mensen met onverwerkte ervaringen zich in één of meer van deze situaties:
☐ Herinneringen komen onverwacht terug. Soms als beelden. Soms als een gevoel dat ineens door je lichaam trekt. Alsof je heel even terug bent in dat moment.
☐ Je lichaam reageert sterker dan je hoofd kan verklaren. Je weet dat er eigenlijk niets aan de hand is. Toch voel je spanning, onrust of een plotselinge alertheid.
☐ Je merkt dat je bepaalde situaties liever vermijdt. Niet omdat je dat wilt. Maar omdat je lichaam al spanning voelt voordat er iets gebeurt.
☐ Je vraagt je soms af waarom iets je zo raakt. Een gesprek, een opmerking of een situatie kan onverwacht veel losmaken.
☐ Het verleden beïnvloedt hoe je naar jezelf kijkt. Gedachten zoals: ik moet sterk zijn, ik moet het zelf oplossen of ik mag niemand tot last zijn.
☐ Je zenuwstelsel lijkt nooit helemaal tot rust te komen. Zelfs wanneer er niets aan de hand is blijft er ergens een lichte spanning in je lichaam aanwezig.
Als je jezelf in meerdere van deze situaties herkent is dat vaak geen toeval. Soms heeft je lichaam ergens geleerd dat het alert moet blijven, ook wanneer het gevaar al lang voorbij is. Dat gebeurt vaak wanneer ervaringen nog niet volledig verwerkt zijn.
“Sometimes healing is not about forgetting what happened, but about no longer reliving it.”
Wanneer je iets ingrijpends meemaakt reageert je lichaam direct om je te beschermen. Dat gebeurt automatisch. Nog voordat je er bewust over na kunt denken. Je zenuwstelsel heeft namelijk een ingebouwd alarmsysteem. Dat systeem helpt je om snel te reageren wanneer er gevaar dreigt.
Je hartslag versnelt.
Je ademhaling verandert.
Je spieren spannen zich aan.
Je lichaam maakt zich klaar om te vechten, te vluchten of te bevriezen.
Normaal gesproken schakelt dit systeem weer uit zodra het gevaar voorbij is. Je lichaam komt langzaam weer tot rust en de ervaring wordt door je brein verwerkt.
Maar wanneer een gebeurtenis te overweldigend is kan dat verwerkingsproces verstoord raken. De herinnering wordt dan niet alleen opgeslagen als een verhaal in je hoofd. Ook je lichaam “onthoudt” wat er is gebeurd.
Dat betekent dat je zenuwstelsel later opnieuw kan reageren wanneer iets je aan die ervaring herinnert. Zelfs wanneer je hoofd weet dat je nu veilig bent. Veel mensen zeggen dan: "Ik weet dat er niets aan de hand is, maar mijn lichaam reageert toch."
Dat is een herkenbare ervaring wanneer het zenuwstelsel langere tijd in de alarmstand heeft gestaan. Het betekent niet dat er iets mis is met je. Het laat juist zien dat je lichaam probeert te begrijpen wat er is gebeurd.
Veel mensen proberen nare herinneringen los te laten door er niet meer aan te denken. Of door zichzelf gerust te stellen. Soms helpt dat. Maar vaak blijft het lichaam toch reageren. Dat komt omdat ervaringen niet alleen in gedachten worden opgeslagen. Ze worden ook opgeslagen in het emotionele geheugen van het brein.
Wanneer een ervaring nog niet volledig verwerkt is kan het zenuwstelsel alert blijven. Alsof het systeem ergens heeft geleerd dat het gevaar opnieuw kan terugkomen.
Veel mensen denken bij trauma aan één grote gebeurtenis. Een ongeluk. Een verlies. Of iets heel ingrijpends. Maar trauma ontstaat niet alleen door grote gebeurtenissen. Soms zijn het juist ervaringen die voor de buitenwereld klein lijken.
Een gesprek waarin je je diep afgewezen voelde.
Een moment waarop iemand je publiekelijk bekritiseerde.
Een situatie waarin je je machteloos of vernederd voelde.
Misschien duurde het maar een paar minuten.
Toch kan zo’n moment zich vastzetten in het zenuwstelsel wanneer je lichaam zich op dat moment onveilig voelde. Veel mensen zeggen later:
"Het was maar een gesprek." "Ik zou hier toch overheen moeten zijn." Maar je zenuwstelsel kijkt niet naar hoe groot een gebeurtenis lijkt. Je lichaam reageert vooral op hoe veilig of onveilig een situatie voelde op dat moment.
Daardoor kan een ogenschijnlijk kleine gebeurtenis later alsnog spanning oproepen. Je lichaam reageert dan alsof het gevaar opnieuw kan gebeuren. Dat betekent niet dat er iets mis is met je. Het laat juist zien dat je zenuwstelsel probeert een ervaring te verwerken die op dat moment te overweldigend was.
Veel cliënten vertellen mij dat ze pas later begrijpen waar hun reacties vandaan komen. Niet omdat de gebeurtenis zo groot leek, maar omdat hun lichaam het moment nooit echt heeft kunnen verwerken.
Veel mensen proberen lange tijd gewoon door te gaan met hun leven. Ze werken. Zorgen voor anderen. Proberen niet te veel stil te staan bij wat er is gebeurd.
En vaak lukt dat ook. Maar soms merk je na verloop van tijd dat bepaalde reacties toch steeds vaker terugkomen. Niet altijd als duidelijke herinneringen. Soms juist in kleine momenten in het dagelijks leven.
Je merkt bijvoorbeeld dat je sneller gespannen bent dan je zou willen. Of dat je lichaam alert reageert in situaties waar anderen zich eigenlijk prima voelen. Sommige mensen merken dat ze bepaalde situaties liever vermijden. Niet omdat ze dat bewust willen. Maar omdat hun lichaam al spanning voelt voordat er iets gebeurt.
Anderen merken dat ze voortdurend “aan” staan. Alsof hun zenuwstelsel moeite heeft om echt tot rust te komen. En soms merk je dat het vooral invloed heeft op hoe je naar jezelf kijkt. Gedachten zoals:
Ik moet sterk zijn.
Ik moet dit zelf oplossen.
Ik mag niemand tot last zijn.
Veel mensen raken langzaam gewend aan die spanning. Ze passen hun leven ongemerkt een beetje aan. Van buiten lijkt er vaak weinig veranderd. Maar van binnen kost het steeds meer energie om alles onder controle te houden.
En juist op dat moment beginnen veel mensen zich af te vragen: Wil ik hier eigenlijk zo mee blijven doorgaan?
Wanneer een ervaring nog niet volledig verwerkt is, kan het zenuwstelsel blijven reageren alsof het gevaar nog aanwezig is. Veel mensen proberen dat op te lossen door er niet meer aan te denken of zichzelf gerust te stellen. Toch verandert het gevoel vaak niet vanzelf, omdat de herinnering diep in het emotionele geheugen van het brein is opgeslagen.
EMDR therapie is ontwikkeld om juist dat verwerkingsproces opnieuw op gang te helpen. Tijdens EMDR richt je je kort op een herinnering die nog spanning oproept. Tegelijkertijd volg je met je ogen een bewegend licht, bijvoorbeeld via een speciale EMDR-lichtbalk. Door die oogbewegingen wordt het verwerkingssysteem van het brein opnieuw geactiveerd. Het helpt het brein om de ervaring als het ware opnieuw te ordenen en te verwerken.
De herinnering zelf verdwijnt niet, maar de emotionele lading verandert. Veel mensen merken dat beelden minder intens worden en dat hun lichaam rustiger reageert wanneer ze aan de gebeurtenis denken. De ervaring krijgt langzaam meer een plek in het verleden.
In mijn praktijk Prelude hoor ik vaak dat cliënten verrast zijn door dit proces. Niet omdat het verleden verdwijnt, maar omdat de spanning die eraan vastzat langzaam verzacht.
Wat eerst een herinnering was die steeds opnieuw emoties of spanning opriep wordt dan meer een gebeurtenis waar je op terug kunt kijken zonder dat je lichaam direct in de alarmstand schiet. Wanneer ze aan het moment terugdenken, voelt het beeld verder weg en worden ze niet langer overspoeld door emoties.
Voor veel mensen voelt dat alsof hun systeem eindelijk weer ruimte krijgt om tot rust te komen.
Veel mensen proberen lange tijd zelf met hun ervaringen om te gaan. Ze hopen dat het vanzelf minder wordt. Soms lukt dat ook. Maar het kan gebeuren dat bepaalde herinneringen of reacties steeds terug blijven komen. Dat je merkt dat je lichaam sneller spanning opbouwt dan je zou willen. Of dat situaties je blijven raken, ook al weet je met je hoofd dat het eigenlijk achter je ligt.
Soms merk je dat je leven zich langzaam een beetje aanpast aan die spanning. Je vermijdt bepaalde situaties. Of je houdt gevoelens meer voor jezelf omdat je niet goed weet wat je ermee moet. Veel mensen die bij mij komen zeggen achteraf dat ze het eigenlijk al langer voelden: dat er iets was wat nog niet echt verwerkt was. Je hoeft daarbij niet altijd precies te weten welke gebeurtenis de oorzaak is. Soms is dat moment duidelijk, maar vaak ook niet. In de praktijk kunnen we ook klachtgericht werken. Bijvoorbeeld met lichamelijke reacties zoals buikpijn, spanning of angst die in bepaalde situaties terugkomen. Vanuit die ingang gaan we samen onderzoeken welke ervaringen daar mogelijk onder liggen. Het brein weet vaak meer dan we met ons hoofd kunnen bedenken.
Hulp zoeken betekent niet dat je zwak bent of dat je het zelf niet aankunt. Vaak betekent het juist dat je bereid bent om te kijken naar wat je systeem al lange tijd probeert duidelijk te maken.
In mijn praktijk Prelude nemen we tijdens een intake rustig de tijd om te kijken naar jouw ervaringen en wat er op dit moment speelt. Samen onderzoeken we wat jou kan helpen om weer meer rust en ruimte te ervaren.
Herken je jezelf in wat je op deze pagina hebt gelezen?
Dan kan een intake een eerste stap zijn om te onderzoeken wat jou kan helpen.
